kwiecień
2017
28
piątek
Bogny
Walerii
Witalisa


 

                     



 

 



 



Zavytki miasta

Zamek koźmiński - pochodzący z XIVw., gruntownie przebudowany w II połowie XVIw.
Do połowy XIX wieku zamek był siedzibą rycerską i możnowładczą. W 1623r. Stanisław Przyjemski gościł na zamku króla Zygmunta II z synem Władysławem, a w 1802r. ówczesny właściciel Fryderyk Adolf Kalkreuth- króla pruskiego Fryderyka Wilhelma.

W drugiej połowie XIXw. zamek adaptowany został do użytku szkolnego. Obecnie stanowi siedzibę Zespołu Szkół Rolniczych, a w baszcie mieści się Muzeum Ziemi Koźmińskiej. W 1999r. otwarto tam odrestaurowaną izbę renesansową pochodzącą z II poł. XVIw. ze wspaniałym kominkiem i wystrojem kutym z piaskowca.

Zamek położony jest w południowo-zachodniej części miasta, zbudowany jest na niewielkim wzniesieniu. Obecnie jest to trójskrzydłowa i dwupiętrowa budowla na planie podkowy, oskarpowana, częściowo podpiwniczona, której boki posiadają wymiary 41 i 48m., z wjazdem na dziedziniec od strony zachodniej.

Do XVIIIw. budowla miała postać czworokąta z brama wjazdową wysuniętą przed mury obwodowe po stronie północnej. W północno-zachodnim narożniku znajduje się ceglana czterokondygnacyjna wieża zbudowana w dolnej części na planie zbliżonym do koła, zaś w części powyżej drugiej kondygnacji - ośmioboku. Zwieńczona jest ośmiobocznym hełmem kopulastym krytym blachą.
Wyraźne obniżenie otaczające zamek od strony północno-zachodniej, północnej i wschodniej stanowi pozostałości po fosie.

 

Kościół farny p.w. św. Wawrzyńca - należy do najstarszych kościołów Wielkopolski. Według tradycji został wzniesiony na miejscu dawnej świątyni pogańskiej już w Xw. Trudno jednak dziś doszukać się w nim fragmentów z tak odległych czasów. Obecna świątynia ( a ściślej jej prezbiterium i nawa środkowa) zawdzięcza swe powstanie Hińczy z Rogowa, który w połowie XVw. był właścicielem Koźmina. W drugiej połowie XVIIw. ówcześni właściciele dóbr koźmińskich Andrzej Przyjemski i jego syn Aleksander przebudowali i rozbudowali kościół, wznieśli wieżę i zakrystię oraz wyposażyli go w nowe sprzęty ( rzeźbiona ambona z figurami Chrystusa i Ewangelistów na balustradzie oraz figurą Archanioła na zwieńczeniu baldachimu, czarna marmurowa chrzcielnica, drewniane stalle z wizerunkami świętych biegnące wzdłuż bocznych ścian prezbiterium).

Kościół farny jest dużym trzynawowym budynkiem o charakterze bazyliki, pokrytym karpiówką. Od strony wschodniej posiada trójboczne zamknięte prezbiterium, do którego od strony południowej przylega kaplica Przyjemskich, zwieńczona attyką, a od strony północnej zakrystia. W kruchtach naw bocznych znajdują się dwie romańskie kropielnice kamienne, wykute z kamienia i ozdobione maskami, będące najstarszymi zabytkami w kościele.
Najcenniejszy zabytek kościoła to znajdujący się w prezbiterium późnorenesansowy wielki ołtarz, wzniesiony w latach 1600-1630 z rzeźbą "Zaśnięcie NP Maryi" pochodzącą z dawnego gotyckiego ołtarza z końca XV wieku, żywo przypominającą ołtarz Wita Stwosza w Krakowie. Inne rzeźby (m.in. św. Wawrzyńca i św. Floriana) oraz płaskorzeźby w ołtarzu głównym pochodzą z czasów jego powstania.

W kaplicy Przyjemskich, do której wiedzie wejście umieszczone w południowej ścianie prezbiterium (ozdobna krata żelazna), znajduje się ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa (pocz. XVIII), dwie stare, późnogotyckie figury: Matki Bożej oraz Chrystusa Frasobliwego. Przy wejściu wmurowana jest w ścianę stara płyta nagrobna z czerwonego marmuru, a na ścianach kaplicy tarcze herbowe.
Wśród licznych ołtarzy wyróżnić można najstarsze ołtarze Wniebowzięcia NP. Maryi, ufundowany przez Starszych Bractwa Sukienniczego w 1459r.; św. Stanisława Biskupa, Kryspina i Kryspiniana, ufundowany w 1560r. przez uczonego i profesora Akademii Krakowskiej - Benedykta z Koźmina oraz ołtarz patrona kościoła - św. Wawrzyńca, ze starym obrazem przedstawiającym Świętego w srebrnej sukience.


Balustradę chóru organowego zdobią figury Aniołów i portrety uczonych koźmińskich: Benedykta - sławnego teologa i kaznodziei Zygmunta Augusta, Mikołaja, Albina ( wszyscy trzej byli profesorami Akademii Krakowskiej) oraz Aleksego - sufragana wileńskiego. Natomiast w zakrystii można obejrzeć kute drzwi żelazne i tablicę wotywną z 1772r. Na wieży zaś dzwon pięknej roboty z 1546r.

Kościół poklasztorny p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika - kościół pobudowany został dla bernardynów sprowadzonych w 1628r. z inicjatywy księdza Pawła Gajewskiego. Pierwotnie, w latach 1629-1648 stał w tym miejscu drewniany kościółek. Budowę obecnego rozpoczęto w 1648 i trwała ona z przerwami do 1670r. Kościół jest budowlą barokową, wyposażenie wnętrza utrzymane jest w stylu barokowym (ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej i cztery ołtarze boczne) i rokokowym (ambona z 1725r, dwa konfesjonały, prospekt organowy z ok. 1780r. z figurkami muzykujących aniołków), przy czym stalle z II poł. XVIIw. są w stylu manierystycznym.

Podziw budzi zwłaszcza wykonana przez poznańskiego snycerza Franciszka Antoniego Braumbachera ambona, na korpusie której znajdują się płaskorzeźby Ewangelistów i Chrystusa, natomiast nad wejściem na ambonę - kartusz herbowy Sapiehów, a po jego bokach aniołki z tarczami przedstawiającymi herby dwóch żon Piotra Sapiehy. Natomiast w ołtarzu głównym uwagę zwracają relikwiarze barokowe w kształcie trumienek oraz rokokowe tabernakulum z połowy XVIIIw. W zakrystii uwagę zwraca obraz ze sceną Dysputy o Najświętszym Sakramencie z II poł. XVIIIw.
Przy kościele od strony północnej wybudowano klasztor dwupiętrowy, składający się z trzech skrzydeł okalających wirydarz. Skrzydło wschodnie przylega do prezbiterium, zachodnie zaś do nawy kościoła . Oba skrzydła połączone są parterowym korytarzem.
Natomiast od strony południowej do kościoła przylega dziedziniec krużgankowy z wieżą bramną z pierwszej połowy XVIIIw. W krużgankach urządzone zostały w 1774r. stacje Drogi Krzyżowej. W 1896r. zniszczone obrazy zastąpiono stacjami Drogi Krzyżowej w postaci płaskorzeźb.
Koźmiński klasztor bernardynów jako pierwszy padł ofiarą pruskiej kasaty zakonów - w 1818r. Prusacy potrzebowali bowiem budynków klasztornych na więzienie, które wcześniej usytuowane było w Pyzdrach. Części zakonników pozwolono pozostać przy klasztorze w roli kapelanów więzienia. Z chwilą śmierci ostatniego z nich w 1828r. zakończył się pobyt bernardynów w Koźminie. Kościół klasztorny od 1830r. służył jako sukursalny miejscowej parafii aż do utworzenia przy nim w 1925r. oddzielnej parafii, która jednak aż do 1967r. zarządzana była przez proboszcza parafii św. Wawrzyńca.
W czasie II wojny światowej kościół został zamieniony przez Niemców na magazyn wojskowy, a budynek poklasztorny na ciężkie więzienie dla kobiet.
Z chwilą usamodzielnienia się parafii w 1967r. rozpoczęła się głęboka renowacja kościoła zakończona w latach dziewięćdziesiątych. Natomiast w budynku klasztornym mieści się obecnie Państwowy Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy.

Drewniany kościółek św. Trójcy - usytuowany w północnej części miasta na cmentarzu grzebalnym przy ul. Poznańskiej. Jeden z najpiękniejszych późnogotyckich zabytków wielkopolskiej architektury drewnianej. Zachowanie swego pierwotnego charakteru zawdzięcza niezbyt wielu remontom przeprowadzonym w przeszłości. Świadczy o tym więźba dachowa, szeroki okap, system zaczepów mieczowatych wokół prezbiterium i specyficzne łączenie obramień okiennych. Kościółek zbudowany został w 1570r. poza murami miasta. Prawo patronackie nad nim posiadał magistrat miasta. W okresie nasilenia reformacji w Polsce, w latach 1590-1611 kościółek był w posiadaniu innowierców.

Około 1720r. odnowiono kościółek zarówno wewnątrz jak i zewnątrz. To zapewne wówczas wnętrzu nadano barokowy charakter. W 1830r. magistrat zrzekł się prawa patronackiego i odtąd kościółek pełnił funkcję kaplicy cmentarnej. W kościółku św. Trójcy odbywały się i odbywają msze św. pogrzebowe, "msze św. o pomyślność w inwentarzu żniwach", a w uroczystość św. Trójcy nabożeństwo odpustowe.
Powierzchnia użytkowa kościółka wynosi 165,5m2. W barokowym ołtarzu głównym znajduje się późnorenesansowy obraz Trójcy Świętej z końca XVIw., oraz barokowy obraz św. Barbary. Na belce tęczowej pochodzącej z czasu budowy kościółka znajduje się krucyfiks i 6 figur z XVI-XVIIIw. Późnorenesansowa ambona z rzeźbami czterech ewangelistów, którą podtrzymuje rzeźba klęczącego Adama pochodzi z końca XVIw. Na ołtarzach głównym i bocznych ( z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej z końca XVIw. i św. Apolonii z I poł. XVIIw.) znajdują się liczne rzeźby świętych, często mające ponad 400 lat i reprezentujące różne style od renesansu po barok, włączając manieryzm i styl ludowy

Stary Rynek wraz z otaczającymi go uliczkami - objęty jest ścisła ochroną konserwatorską. Staromiejska część Koźmina Wlkp. zachowała bowiem swe średniowieczne ukształtowanie - czworoboczny rynek z siatką wąskich ulic i kamieniczkami z XVIII i XIX w. przyciągającymi wzrok spacerowicza.

W ciąg kamieniczek we wschodniej pierzei Starego Rynku wkomponowany jest miejski ratusz z 1828r z neobarokową fasadą.

Cmentarz żydowski z około 600 mogiłami i dobrze zachowanymi macewami, z których najstarsza pochodzi z 1806r. Położony jest w pobliżu lasku orlińskiego
W okolicach Koźmina na szczególną uwagę zasługują :
- Zespół pałacowo-parkowy z końca XIX w. własność Stolbergów w Borzęciczkach
- Pałac z przełomu XIX/XX w. w Psim Polu
- Dworek modrzewiowy zbudowany przez rodzinę Mycielskich w Gałązkach
- Pałac w Orli
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn